Eski Tarihli Hava Fotoğrafları ve Uydu Görüntülerinin Temini ve Yargılamada Kullanılması
Bir yapının ne zaman yapıldığı, yıllar sonra bir yıkım kararının, para cezasının veya ceza davasının belirleyici meselesi olabilir. Yapı yerindedir; ancak geçmişini bilenler gitmiş, belgeler kaybolmuş, kayıtlar hiç tutulmamış olabilir. Kayıtların eksikliği ise geçmiş hakkında varsayımla karar verilmesini haklı kılmaz.
Yapının inşa tarihi; hukuk yargılamasında mülkiyet ve muhdesat uyuşmazlıklarında, idari yargıda imar işlemleri ve yaptırımlarda, ceza yargılamasında ise suç tarihinin ve buna bağlı dava zamanaşımının belirlenmesinde önem taşır. Araştırılması gereken, yapının ne zaman yapıldığı ve varsa ilaveler ile kullanım değişikliklerinin hangi tarihte gerçekleştiğidir.
Tapu, kadastro ve belediye kayıtları yeterli olmadığında, eski tarihli hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri geçmişin aydınlatılmasını sağlayabilir. Taşınmazın kullanım biçimi, zilyetlik ve imar-ihya süreçleri bakımından da başvurulan bu görüntülerin doğru dönemlerden seçilmesi, taşınmazla eşleştirilmesi ve teknik incelemeye tabi tutulması gerekir.
Yurttaşın bir belgeye ulaşamaması, o belgenin bulunmadığını veya iddiasının dayanaksız olduğunu göstermez. Bu yazıda, Harita Genel Müdürlüğü’nün açıklamaları ve yargı kararları ışığında, hava fotoğraflarının doğrudan başvuruyla veya mahkeme aracılığıyla HGM’den teminini ve tarihsel görüntülerin yargılamada kullanılmasını ele alacağız.
Kayıtlar yetersiz olduğunda hangi delillere başvurulur?
Bir yapının geçmişi araştırılırken önce tapu ve kadastro belgeleri, ruhsat ve belediye arşivleri, vergi ve abonelik kayıtları incelenir. Ancak her kayıt, içerdiği bilgi ölçüsünde anlam taşır. Ruhsat tarihi yapının tamamlandığı tarihi, abonelik tarihi de inşa tarihini tek başına göstermez. Yapının bir kayıtta yer almaması da o tarihte mevcut olmadığını kabul etmek için yeterli olmayabilir.
Bu nedenle kayıtlar; tarihli fotoğraflar, tanık anlatımları, eski hava fotoğrafları ve uydu görüntüleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Amaç, belgeleri çoğaltmak değil, geçmişteki durumu açıklayan ve birbirini denetlemeye elverişli delillere ulaşmaktır.
Dava Açmadan Hava Fotoğraflarına Nasıl Ulaşılır?
Eski tarihli hava fotoğraflarını temin etmek için dava açılması gerekmez. Harita Genel Müdürlüğü, arşivindeki farklı tarihlere ait analog hava fotoğraflarını tarayarak sayısal ortamda sunmakta ve bu ürünün herkes tarafından temin edilebildiğini belirtmektedir. Ürünün özelliklerine HGM’nin hava fotoğrafı sayfasından ulaşılabilir.
Başvuru için Hava Fotoğrafı Talep Formu bilgisayarda doldurularak hgm@harita.gov.tr adresine gönderilmelidir. İstenen yerin ve dönemin doğru belirlenebilmesi için başvuruda taşınmazın konumunun, varsa eski ve yeni ada/parsel bilgilerinin, araştırılan tarih aralığının ve talebin amacının açıklanması; mümkünse koordinatlı kroki eklenmesi yararlı olacaktır.
Ödeme, gerçek kişiler için T.C. kimlik numarasına, tüzel kişiler için vergi kimlik numarasına ücret tahakkuk ettirilerek yapılmaktadır. Bu nedenle kurumun ödeme yönlendirmesi beklenmeli ve güncel satış açıklamaları izlenmelidir.
Harita ve Hava Fotoğraflarının Mahkeme Aracılığıyla Temini
HSYK’nın 18.10.2011 tarihli ve 19 sayılı Genelgesi, mahkemelerin harita ve hava fotoğraflarını doğrudan ilgili kurumdan istemesini ve gereksiz yazışmaların önlenmesini amaçlamıştır. Ancak Genelge 2014 yılında yürürlükten kaldırıldığından güncel başvuru usulünün dayanağı olarak kullanılamaz.
Yazıda ele alınan yargı kararlarından çıkan temel yaklaşım şudur: Önce uyuşmazlık konusu taşınmazı kapsayan hangi tarihli görüntülerin bulunduğu araştırılmalı, ardından uyuşmazlık bakımından önemli dönemlere ait görüntüler ilgili kurumdan istenmelidir.
Hukuk Uyuşmazlıklarında Eski Tarihli Hava Fotoğrafları ve Uydu Görüntülerinin İncelenmesi
Yargıtayın taşınmazın niteliği, zilyetlik ve imar-ihya uyuşmazlıklarına ilişkin kararları; görüntülerin araştırılması, getirtilmesi, uzman bilirkişilerce incelenmesi ve diğer delillerle birlikte değerlendirilmesi bakımından yol göstermektedir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2021/17981, K. 2022/793
Mahkeme öncelikle uyuşmazlık konusu yeri kapsayan hangi tarihli görüntülerin bulunduğunu araştırmalıdır. Daire, arşiv araştırmasının sonucunun da dosyaya alınmasını istemiştir:
“taşınmazların bulunduğu köyü/mahalleyi kapsayacak şekilde hangi yıllara ait hava fotoğrafı bulunduğu araştırılıp belirlenmek ve (denetimin sağlanması bakımından) ilgili sayfanın çıktısı dosya içerisine konulmak suretiyle”
Talebin, arşiv araştırmasıyla belirlenen tarihler açıkça yazılarak yapılması istenmiştir:
“farklı dönemlerde çekilmiş en az üç adet stereoskopik hava fotoğrafı tarihleri açıkça yazılmak suretiyle Harita Genel Müdürlüğünden getirtilerek”
Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, E. 2014/171, K. 2014/969, 10.02.2014
Görüntülerin hangi döneme ait olacağı, uyuşmazlıkta önem taşıyan tarihe göre belirlenmelidir. Bu kararda araştırmanın başlangıç noktası dava tarihi değil, taşınmazın imar planına alındığı tarih olmuştur:
“çekişmeli taşınmazın imar planına alındığı 2007 tarihinden geriye doğru 15-20-25 yıl öncesine ait üç ayrı zamanda çekilmiş yüksek çözünürlüklü hava fotoğrafları Harita Genel Komutanlığı’ndan, aynı tarihler arasında düzenlenen fotoplan, fotometrik ve fotogrametrik paftaları İl Kadastro Müdürlüğü’nden getirtilerek dosya içine konulmalı”
Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, E. 2014/13374, K. 2014/10689, 25.09.2014
Tek tarihli bir görüntü, kullanımın başlangıcını ve zaman içindeki değişimini açıklamaya yetmeyebilir. Daire, bu dosyada tek fotoğrafla ve denetime elverişsiz bilirkişi raporuyla sonuca gidilmesini eksik inceleme saymıştır:
“1984 yılına ait tek hava fotoğrafı uygulanmış ve hava fotoğrafı incelemesine ziraat ve jeolog bilirkişi raporunda yer verilmiş, tek kişinin düzenlediği denetime elverişli olmayan zirai bilirkişi raporu hükme esas alınmıştır.”
Eksikliğin giderilmesi için farklı dönemlere ait görüntülerin karşılaştırılması ve stereoskopik fotoğrafların bu alanda uzman bilirkişilerce incelenmesi istenmiştir:
“jeodezi ve fotogrametri uzmanı bilirkişilere belirtilen tarihlerde çekilmiş stereoskopik çift hava fotoğraflarının stereoskop aletiyle incelemesi yaptırılarak”
Yargıtay 16. Hukuk Dairesi, E. 2015/7475, K. 2017/4812, 20.06.2017
Görüntülerin dosyaya alınması yeterli değildir; doğru uzmanlıkla incelenmesi, raporlar arasındaki çelişkilerin giderilmesi ve tarihlerin açıkça belirlenmesi gerekir. Daire, bozma gerekçesinde bu eksiklikleri birlikte göstermiştir:
“hava fotoğraflarından usulünce yararlanılmamış, uygulaması jeolog bilirkişiye yaptırılmış, dosya içerisindeki ziraat bilirkişi raporları çelişkili olduğu halde çelişki giderilmemiş, taşınmaz üzerinde imar-ihyanın hangi tarihte başlayıp hangi tarihte bitirildiği kesin olarak belirlenmemiş”
İdari Yargı Uyuşmazlıklarında Eski Tarihli Görüntülerin Kullanılması
Eski tarihli hava fotoğrafları, idari yargıda yapının inşa tarihinin, taşınmazın önceki durumunun ve müdahalenin geçmişinin araştırılmasında kullanılabilir. Ancak tarafın görüntü incelemesi talebi ile mahkemenin bu incelemeye ilişkin değerlendirmesi birbirinden ayrılmalıdır.
Danıştay 10. Dairesi, E. 2025/4051, K. 2025/4706, 22.10.2025
Uyuşmazlık, kadastral yola müdahale nedeniyle 3091 sayılı Kanun kapsamında verilen tecavüzün önlenmesi kararına ilişkindir. Danıştayın aktardığı hukuk mahkemesi incelemesinde, 1988, 1993, 2009 ve 2012 tarihli hava fotoğrafları diğer delillerle birlikte değerlendirilerek yolun geçmişten beri bulunduğu belirlenmiştir:
“taşınmazın doğusunda bulunan yolun hava fotoğraflarına ve kadastro haritasına göre evveliyatından beri bulunduğu”
İzmir Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi, E. 2018/770, K. 2019/66, 01.02.2019
Kıyı kenar çizgisine ilişkin uyuşmazlıkta davacı, bilirkişi incelemesinin yetersizliğini ileri sürerek geçmiş tarihli hava fotoğraflarının teminini istemiştir:
“Harita Genel Komutanlığına müzekkere yazılarak 1940-1980 yıllarına ait hava fotoğraflarının temin edilebileceği”
İstanbul Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, E. 2020/797, K. 2020/2207, 04.12.2020
Yapı tatil tutanakları, yıkım ve idari para cezalarına ilişkin uyuşmazlıkta davacılar, yapıların yapım tarihlerinin araştırılması için Harita Genel Komutanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi arşivlerindeki hava fotoğraflarının incelenmesini istemiştir. İstinaf başvurusunda şu eksikliği ileri sürmüşlerdir:
“yapıların yapım tarihlerinin tespit edilmesi için dava konusu parselin Harita Genel Komutanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi nezdindeki hava fotoğraflarının incelenmesi talep edilmesine rağmen mahkemece bu incelemenin yapılmadığı”
Ceza Yargılamasında Yapım Tarihinin ve Dava Zamanaşımının Belirlenmesi
Bir yapının hangi tarihte tespit edildiği ile hangi tarihte yapıldığı farklıdır. Yıllar önce tamamlanmış bir yapının yeni tespit edilmesi, inşaatın da yeni olduğu anlamına gelmez. Eski tarihli hava fotoğrafları ve uydu görüntüleri, bu ayrımın yapılmasında ve suç tarihine bağlı dava zamanaşımının değerlendirilmesinde belirleyici olabilir.
Yargıtay 4. Ceza Dairesi, E. 2021/35817, K. 2024/7103, 21.05.2024
İmar kirliliğine neden olma suçuna ilişkin davada ilk derece mahkemesi mahkûmiyet kararı vermiştir. Bölge Adliye Mahkemesi ise belediyeden temin edilen 2005 tarihli uydu görüntüsü, 2010 tarihli ortofoto haritası ve 2012 tarihli hava fotoğraflarını değerlendirerek yapının 2005 yılında mevcut olduğunu kabul etmiş ve davanın zamanaşımı nedeniyle düşmesine karar vermiştir. Kararda bu değerlendirme şöyle aktarılmıştır:
“2005 yılı uydu görüntüsünde sanığın Doğanlar Mahallesi 1594 sokak No:20 adresinde bulunan ve imar kirliliğine konu teşkil eden binanın yapılmış olduğu görülmüş”
Katılan kurum, yapım tarihinin teknik ve bilimsel incelemeyle belirlenmediğini ileri sürmüş; Yargıtay ise zamanaşımı yönünden verilen kararda hukuka aykırılık görmemiştir:
“suç tarihi olan 2005 tarihinden itibaren 8 yıllık olağan zamanaşımı süresinin dava açılmadan önce gerçekleştiği anlaşıldığından zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilmesine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesinin takdir ve gerekçesinde hukuka aykırılık görülmediğinden”
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, E. 2022/8597, K. 2023/259, 26.01.2023
Birinci derece arkeolojik sit alanında izinsiz yapı yapılmasına ilişkin davada, keşif sonrasında hazırlanan bilirkişi raporunda yapının 19.03.2010 tarihli Google Earth görüntüsünde mevcut haliyle görüldüğü belirlenmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, bu bulguya dayanarak müdahalenin 2010 yılı veya öncesinde gerçekleştiğini kabul etmiştir:
“imalatların, taşınmaz için en erken tarihli google earth uydu görüntüsü olan 19.03.2010 tarihli görüntüde mevcut hali ile görüldüğünün belirlendiği”
Kararda, bu tarihle iddianame tarihi arasında sekiz yıllık sürenin geçtiği ve zamanaşımını kesen başka bir işlem bulunmadığı açıklanmıştır. Yargıtay da bilirkişi incelemesine dayanan tarih tespitini ve zamanaşımı sonucunu uygun bulmuştur:
“mahkemece mahallinde icra edilen keşif neticesinde alınan arkeolog ve inşaat bilirkişi ortak raporu ile dava konusu yapının 19.03.2010 tarihli uydu fotoğrafında mevcut olduğu, bu nedenle 19.03.2010 tarihinden önce yapıldığının tespit edildiği, bu hali ile suç tarihinin 2010 yılı ve öncesi olarak kabulü gerektiği”
Mahkeme Aracılığıyla Görüntü Talebi ve Bilirkişi İncelemesi
Mahkemeden görüntülerin getirtilmesi istenirken taşınmazın ada ve parsel bilgileri, incelenecek yapı veya ilave ve araştırılacak dönem açıkça belirtilmeli; varsa koordinatlı kroki sunulmalıdır. Görüntülerle hangi sorunun cevaplanacağı açıklanmalıdır: Yapı belirli bir tarihte mevcut muydu? İlave ne zaman yapıldı?
Bilirkişi raporunda görüntülerin çekim tarihi, kaynağı ve varsa arşiv numarası gösterilmelidir. Parselle eşleştirme yöntemi açıklanmalı, değişimler işaretli ve karşılaştırmalı görsellerle ortaya konulmalıdır. HGM’nin analog hava fotoğrafları koordinatsız sunulduğundan, doğru yerin incelendiği özellikle gösterilmelidir.
Raporda görüntülerin neyi gösterdiği ve hangi soruları cevaplamaya yetmediği de açıklanmalıdır. Bir yapının belirli tarihli görüntüde bulunması, o tarihte mevcut olduğunu gösterir; aynı tarihte yapıldığını kanıtlamaz. Ana yapı ile sonradan yapılan ilaveler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.