PERGOLALAR İÇİN YENİ DÖNEMDE EMSAL VE RUHSAT MUAFİYETİNİN ŞARTLARI
(1 TEMMUZ 2026 TARİHLİ PLANLI ALANLAR İMAR YÖNETMELİĞİ DEĞİŞİKLİĞİ SONRASINDA)
Önceki Hukuki Durum
3194 sayılı İmar Kanunu’nun 21. maddesi uyarınca, Kanunda açıkça istisna tutulmayan bütün yapılar kural olarak yapı ruhsatına tabidir.
Pergolalar bakımından istisna ise uzun yıllardır Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin 59. maddesinde düzenlenmektedir. Yönetmeliğin 4. maddesinde pergola;
“Bahçede, bina cephelerini değiştirmemek kaydıyla terasta, hafif yapı malzemelerinden dikme ve sık kirişleme ile yapılan, üzerine yeşil bitki örtüsü sardırılabilen, etrafı açık, yapı ruhsatı olmaksızın inşa edilebilen yapılar” olarak tanımlanmıştır.
Buna paralel olarak Yönetmeliğin 59. maddesinde de pergola, çardak ve benzeri imalatların yapı ruhsatına tabi olmadığı açıkça hüküm altına alınmıştır.
Ancak bu düzenlemeler, pergolanın hangi şartlarda pergola sayılacağı, hangi imalatların ise ruhsata tabi yapı niteliği kazanacağı konusunda ayrıntılı ölçütler içermemekteydi. Bu nedenle uygulamadaki boşluk büyük ölçüde Danıştay kararlarıyla doldurulmuştur.
Danıştay İçtihatlarıyla Oluşan Kriterler
Danıştay kararlarında, pergolanın ruhsata tabi olup olmadığı yalnızca kullanılan malzemeye göre değil, imalatın hukuki niteliğine göre değerlendirilmektedir.
Yerleşik içtihatlara göre bir imalatın pergola sayılabilmesi için;
- kapalı alan oluşturmaması,
- gölgelik amacı taşıması,
- güneş ve yağmurdan korunmaya yönelik olması,
- etrafının açık olması,
- hafif yapı malzemelerinden yapılması,
- ana yapının taşıyıcı sistemini etkilememesi,
- bağımsız kullanım alanı oluşturmaması,
- yapı kullanım alanını genişletmemesi, gerekmektedir.
Bu kapsamda Danıştay;
- ahşap,
- demir profil,
- çelik konstrüksiyon,
- polikarbon örtü,
- hatta bazı olaylarda kiremit çatı örtüsü kullanılan pergola ve sundurmaları dahi,
yukarıdaki kriterleri taşımaları halinde ruhsata tabi olmayan imalat olarak kabul etmiştir.
Buna karşılık etrafı kapatılan, kullanım alanını genişleten, kış bahçesine dönüştürülen veya bağımsız kullanım alanı meydana getiren imalatların ise pergola niteliğini kaybederek ruhsata tabi yapı haline geldiği kabul edilmektedir.
Emsal Hesabı Bakımından Önceki Belirsizlik
Pergolalar yönünden en önemli tartışmalardan biri ise emsal hesabı konusunda yaşanmaktaydı.
Önceki Yönetmelikte pergolanın ruhsata tabi olmadığı açık olmakla birlikte, emsal hesabında nasıl değerlendirileceğine ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktaydı.
Bu nedenle uygulamada bazı idareler pergolaları emsal hesabına dahil ederken, bazı idareler emsal dışı kabul etmekteydi. Aynı nitelikteki yapılar hakkında farklı uygulamalar ortaya çıkması, uygulama birliğini zedeleyen önemli sorunlardan biri haline gelmişti.
01.07.2026 Tarihli Yönetmelik Değişikliği
01.07.2026 tarihli Yönetmelik değişikliği ile bu belirsizlik önemli ölçüde giderilmiştir.
Yönetmeliğin 5. maddesinin sekizinci fıkrasında yapılan değişiklikle;
- bağımsız bölüm olarak düzenlenmeyen,
- bağımsız bölümün eklentisi niteliği taşımayan,
- yapının ana taşıyıcı sistemiyle bütünleşik olmayan,
- bahçede peyzaj düzenlemesi niteliğinde yapılan pergolaların,
- maddenin sekizinci fıkrasının (b) bendindeki diğer kullanımlarla birlikte bahçe alanının %20’sini aşmayan kısmının emsal hesabına dahil edilmeyeceği açıkça hüküm altına alınmıştır.
Yeni Düzenlemenin Getirdiği Yenilik
Bu değişiklikle birlikte ilk defa pergolaların emsal hesabındaki hukuki statüsü açık şekilde belirlenmiştir.
Buna göre artık bir pergolanın emsal dışı sayılabilmesi için;
- bahçede bulunması,
- peyzaj düzenlemesi niteliğinde olması,
- bağımsız bölüm oluşturmaması,
- bağımsız bölümün eklentisi olmaması,
- ana taşıyıcı sistemle bütünleşik olmaması,
- diğer bahçe düzenlemeleriyle birlikte bahçe alanının %20’sini geçmemesi
zorunludur.
Dolayısıyla yeni düzenleme, pergolanın ruhsat rejimini değiştirmemiş; yalnızca emsal hesabı bakımından objektif ve uygulanabilir kriterler getirmiştir.
Değişmeyen Hukuki Esaslar
Yeni Yönetmelik;
- pergolanın tanımını,
- ruhsat muafiyetini,
- hafif malzeme şartını,
- etrafının açık olması ilkesini,
- gölgelik amacı taşıması gerektiğini
değiştirmemiştir.
Bu nedenle pergolanın ruhsata tabi olup olmadığının tespitinde Danıştay’ın yıllardır istikrar kazanan içtihatları uygulanmaya devam edecektir.
Sonuç
01.07.2026 tarihli değişiklik, pergolalar bakımından yeni bir ruhsat rejimi oluşturmamıştır. Değişiklik, Danıştay içtihatlarıyla şekillenen mevcut sistemi korumuş; buna karşılık uygulamada en fazla uyuşmazlığa neden olan emsal hesabını ilk kez açık kurallara bağlamıştır.
Böylece pergolalar bakımından artık iki ayrı hukuki inceleme yapılacaktır. İlk aşamada, imalatın Yönetmelik ve Danıştay içtihatlarında belirtilen nitelikleri taşıyıp taşımadığı değerlendirilerek ruhsata tabi olup olmadığı belirlenecek; ikinci aşamada ise yeni Yönetmelikte öngörülen şartların gerçekleşmesi halinde pergolanın emsal hesabına dahil edilip edilmeyeceği tespit edilecektir. Bu yönüyle değişiklik, mevcut yargısal yaklaşımı değiştiren değil, onu tamamlayan ve uygulama birliğini güçlendiren bir düzenleme niteliğindedir.